mạc đĩnh chi là ai

Mạc Đĩnh Chi
莫挺之

Tượng thờ Mạc Đĩnh Chi ở Đền thờ Đức Thánh Trần ở Tân Phú

Bạn đang xem: mạc đĩnh chi là ai

Thông tin yêu chung
Sinh1272
Hải Dương
Mất1346(74 tuổi)
Thăng Long
Tên chan chứa đủ
Mạc Đĩnh Chi
Tên tự
Tiết Phu (節夫)
Tên hiệu
Tích Am (僻庵)
Thụy hiệu
Kiến Thủy Khâm Minh Văn Hoàng Đế (建始欽明文皇帝)
Thân phụMạc Đĩnh Kỳ (莫挺期)
Học vấnTrạng vẹn toàn căn nhà Trần

Mạc Đĩnh Chi (chữ Hán: 莫挺之 1272 - 1346), thương hiệu tự động là Tiết Phu (節夫), hiệu là Tích Am (僻庵) là một trong những quan lại đại thần và căn nhà nước ngoài uỷ thác có tiếng triều Trần nhập lịch sử dân tộc nước Việt Nam.[1] Năm 1304, đời vua Trần Anh Tông niên hiệu Hưng Long loại 12, ông đua đỗ trạng vẹn toàn. Nhờ lanh lợi, nắm vững sâu sắc rộng lớn, ông rất nhiều lần được cử chuồn sứ thanh lịch Trung Quốc. Bên cạnh đó, ông còn được nghe biết như thể tổ tiên trực hệ của những đời ngọc hoàng căn nhà Mạc, được Mạc Thái Tổ truy tôn thụy là Kiến Thủy Khâm Minh Văn Hoàng Đế (建始欽明文皇帝).

Xuất thân[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Mạc Đĩnh Chi quê quán ở xứ thôn Bàng Hà[2] và Ba Điểm. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287 đang được theo gót sản phẩm quân Nguyên. Nhà Trần sau thắng lợi đang được trị tội cả thôn, bắt dân thực hiện lính lệ cho những vương vãi hầu căn nhà Trần, ko mang đến thực hiện quan lại, tuy nhiên về sau năm 1304, Mạc Đĩnh Chi vẫn được ứng đua và thực hiện quan lại.[3]

Theo Lịch triều hiến chương loại chí, Mạc Đĩnh Chi là kẻ thôn Lũng Động, thị xã Chí Linh, Hải Đông (nay là thôn Long Động, xã Nam Tân, thị xã Nam Sách, tỉnh Hải Dương), tổ tiên là Mạc Hiển Tích đỗ khoa Thái học viên năm Bính Dần đời vua Lý Nhân Tông.[4] Ông lanh lợi rộng lớn người, tuy nhiên tướng mạo mạo xấu xí xí.[1]

Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc ngỏ học tập đàng, tập kết văn sĩ tứ phương, chu cấp cho mang đến ăn diện, đào tạo và huấn luyện nhiều nhân tài, nhập cơ với Mạc Đĩnh Chi. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng: Ích Tắc là con cái loại của Thượng hoàng, lanh lợi hiếu học tập, thông hiểu lịch sử dân tộc, lục nghệ, văn học nhất đời. Dù nghề ngỗng lặt vặt như đá cầu, tiến công cờ, ko nghề ngỗng gì ko thông thạo; từng ngỏ học tập đàng ở mặt mũi hữu phủ đệ, tập kết văn sĩ tứ phương mang đến học hành, cấp cho mang đến ăn diện, đào tạo và huấn luyện trở thành tài như Mạc Đĩnh Chi ở Bàng Hà, Bùi Phóng ở Hồng Châu,... bao gồm trăng tròn người, đều được sử dụng mang đến đời.[5]

Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1304 đời vua Trần Anh Tông niên hiệu Hưng Long loại 12, triều đình ngỏ khoa đua Cống sĩ lấy 44 người đỗ Thái học viên (tiến sĩ).[5] Mạc Đĩnh Chi đỗ Trạng nguyên; Bùi Mộ đỗ bảng nhãn, Trương Phóng đỗ thám hoa. Khi mới mẻ đỗ căn nhà vua chê ông xấu xí, Mạc Đĩnh Chi bèn thực hiện bài xích phú Ngọc tỉnh liên (Sen nhập giếng ngọc) nhằm tự động ví bản thân với sen. Trong bài xích phú với đoạn:

Há rằng trống rỗng trống rỗng bất tài
Thuyền quyên lắm kẻ lỡ thời thương thay cho.
Nếu tớ lưu giữ mực trực tiếp tức thì.
Mưa rơi bão táp táp coi ni cũng thường

Vua Trần Anh Tông coi rồi ca tụng hoặc, thăng thực hiện Thái học viên dũng thủ, sung chức Nội thư gia.[1]

Tham dự triều chính[sửa | sửa mã nguồn]

Thời vua Trần Minh Tông, Mạc Đĩnh Chi càng được tin yêu sử dụng khoản đãi. Ông là kẻ thanh liêm, vua biết ham muốn demo ông, sai người đem 10 vạn quan lại chi phí nhằm trước cửa ngõ căn nhà ông. Sáng ngày sau Đĩnh Chi đem ví tiền lên triều, tâu căn nhà vua, Vua nói: "Không ai nhận chi phí ấy, thì mang đến khanh lấy nhưng mà chi dùng". Ông đang được kể từ chối và không sở hữu và nhận vì thế nhận định rằng người thất lạc tiếp tục lo ngại , thời điểm hiện tại vua cho thấy thêm rằng chỉ demo lòng và trao mang đến Mạc Đĩnh Chi phần thông thường vì thế lòng thẳng thắn.[4]

Mạc Đĩnh Chi cùng theo với những vị Trần Thời Kiến, Đoàn Nhữ Hài, Độ Thiên Lư, Nguyễn Dũ, Phạm Mại, Phạm Ngộ, Nguyễn Trung Ngạn,... được sử quan lại Ngô Thì Sĩ đánh giá nhập Việt sử xài án: Các ông này Khi thực hiện quan lại, ngạnh trực dám trình bày trực tiếp, với tư thế đại thầnnhân tài thịnh nhất rộng lớn triều những vua khác.[4]

Thời vua Trần Hiến Tông ông thực hiện chức Nhập nội hành khiển, Lang trung hữu ty, gửi thanh lịch thực hiện Lang trung miêu tả ty trải cho tới chức Tả bộc xạ ở sản phẩm quan lại to tướng.[1]

Đi sứ căn nhà Nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1308 đời vua Trần Anh Tông, Mạc Đĩnh Chi chuồn sứ căn nhà Nguyên, mừng vua Nguyên Vũ Tông mới mẻ đăng vương.[a] Đó là khi mới mẻ trăng tròn năm tiếp theo cuộc chiến tranh chống quân Nguyên loại 3 (1287-1288), sứ cỗ bị nắn gân cốt cực mạnh.

Tuy nhiên nhập hoạt động và sinh hoạt bang uỷ thác ông đang được tỏ rõ ràng khí phách và tài năng của tôi. Hoạt động và tài năng văn học của ông đang được nhằm lại nhiều giai thoại có tiếng.

Sau cơ năm Nhâm Tuất (1322) ông chuồn sứ phen 2, tuy nhiên ko tìm kiếm ra mối cung cấp tin yêu.

Giai thoại chuồn sứ[sửa | sửa mã nguồn]

Tại cửa ngõ ải[sửa | sửa mã nguồn]

Thử thách văn học thứ nhất là vì trời mưa nên Sứ cỗ cho tới quan ải Pha Lũy (nay là ải Nam Quan) bị trễ. Quan trấn ải phía Trung Quốc ko Chịu ngỏ cổng trở thành, tuy nhiên vì thế biết nổi tiếng ông, nên demo tài vì thế câu đối:

Quá quan lại trì, quan lại quan bế, nguyện quá khách hàng quá quan

Nghĩa là: Qua cửa ngõ quan lại trễ, cửa ngõ quan lại đóng góp, chào khách hàng qua loa đàng qua loa cửa ngõ quan lại.

Ông đang được đáp lại:

Tiên đối dị, đối đối nan, thỉnh tiên sinh tiên đối

Nghĩa là: Ra câu đối trước thì dễ dàng, đối câu đối mới mẻ khó khăn, van lơn tiên sinh đối trước.

Quan lưu giữ ải phục tài, ngay tức khắc Open ải đón sứ cỗ và tiếp đãi rất rất trang trọng.

Buổi tiếp con kiến đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Khi cho tới Đại Đô (nay là Bắc Kinh, Trung Quốc), thấy Mạc Đĩnh Chi người thấp nhỏ nhắn, nên người Nguyên tỏ ý khinh thường thông thường. Trong buổi tiếp con kiến thứ nhất người triều Nguyên đang được đi ra câu đối:

Nhật hoả vân yên ổn, bạch đán thiêu tàn ngọc thố

Nghĩa là: Mặt trời là lửa, mây là sương, buổi ngày thiêu cháy vừng trăng. Hàm ý là đại quốc vừa đủ sức nhóm cháy nước nhỏ.

Xem thêm: mit the cool kid là ai

Mạc Đĩnh Chi đang được đối lại:

Nguyệt cung tinh anh đạn, hoàng hít xạ lạc kim ô

Nghĩa là: Trăng là cung, sao là đạn, giờ chiều tối phun rụng mặt mũi trời. Hàm ý là nước nhỏ cũng rất có thể ngăn chặn nước rộng lớn nhập yếu tố hoàn cảnh phù hợp.

Vế đối này của Mạc Đĩnh Chi còn lấy kỳ tích Hậu Nghệ xạ nhật, hoặc Hậu Nghệ phun rụng chín mặt mũi trời thực hiện gốc. Kim Ô, hoặc Quạ Mặt Trời, buổi ngày cất cánh lên tai hoạ nhân gian trá. Hậu Nghệ bèn lấy cung phun rụng chín con cái, chỉ chừa lại một con cái độc nhất nhằm phát sáng nhân gian trá.

Bức tranh giành chim sẻ ở phủ Tể tướng[sửa | sửa mã nguồn]

Khi Tể tướng mạo triều Nguyên ngỏ tiệc đón tiếp sứ cỗ Việt, ông thấy nhập phủ Tể tướng mạo với hình ảnh thêu chim sẻ vàng đậu bên trên cành trúc rất rất đẹp mắt. Đĩnh Chi kéo con cái chim sẻ xuống xé nát nhừ đi ra, người Nguyên chất vấn cớ sao ? Ông nói:Cổ nhân với vẽ mai và tước đoạt, ko thấy vẽ trúc và tước đoạt (sẻ). Trúc là quân tử, tước đoạt là hạ nhân, bức trướng thêu này là người hạ nhân lấn lướt người quân tử, ni tôi vì thế Thánh triều nhưng mà trừ côn trùng tệ ấy chuồn.[4]

Bài minh kiểu quạt[sửa | sửa mã nguồn]

Khi nhập chầu vua Nguyên Vũ Tông, đang được cuối ngày hè oi bức, với người của Sát Hợp Đài hãn quốc dưng kiểu quạt, ông phụng mệnh thực hiện bài xích minh nhập kiểu quạt. Sứ thần nước Cao Ly thực hiện hoàn thành trước, với 4 câu, 16 chữ, Mạc Đĩnh Chi coi thế cây viết viết lách, hiểu rằng bài xích của sứ thần Cao Ly rồi, ngay lập tức theo gót ý nhưng mà thực hiện phiên câu văn chuồn, lại dẫn thêm thắt 3 câu ở nhập truyện thực hiện liên hiệp, được ca tụng thưởng rộng lớn, đầy đủ biết ông có tài năng và nhanh chóng lắm, người Nguyên càng thêm thắt trầm trồ. Bài minh của sứ Cao Ly:

Uẩn long trùng trùng,
Y Doãn, Chu Công.
Vũ tuyết thê thê,
Bá Di, Thúc Tề[6].

Bài của Đĩnh Chi:

Lưu Kim thước thạch thiên địa vi lô,
nhĩ ư tư thời hề Y Chu cự nho;
Bắc phong kỳ thê vũ tuyết tái mét thiết bị,
nhĩ ư tư thời hề Di Tề trượt phu.
Y,
dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng,
duy trượt dữ nhĩ hữu đua phù.[4][7]

Văn tế công chúa[sửa | sửa mã nguồn]

Trong thời hạn sứ cỗ lưu ở Đại Đô, với cùng 1 công chúa căn nhà Nguyên bị tiêu diệt, sứ thần Việt Mạc Đĩnh Chi được cử phát âm văn tế. Để demo tài sứ fake nước Việt, quan lại Sở Lễ trao mang đến ông trang giấy má chỉ mất 4 chữ Nhất. Thật là một trong những tình thế rất là hiểm nghèo khổ, tuy nhiên rồi ông rất rất điềm đạm ứng khẩu đọc:

Thanh thiên nhất đóa vân,
Hồng lô nhất điểm tuyết,
Thượng uyển nhất chi hoa,
Dao Trì nhất phiến nguyệt.
Y ! Vân giã, tuyết xài, hoa tàn, nguyệt khuyết !

Dịch nghĩa:

Trời xanh xao với cùng 1 áng mây,

Hồng lô với cùng 1 bông tuyết,

Thượng uyển với cùng 1 cành hoa,

Dao Trì với cùng 1 miếng trăng.

Than ôi ! Mây giã, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết !

Ý rằng: bên trên trời với cùng 1 đám mây, nhập lò lửa với cùng 1 bông tuyết, nhập rừng hoa với cùng 1 nhành hoa, nước Dao Trì với một phía trăng ! Than ôi ! Mây tan không còn, tuyết tan rồi, hoa tàn héo, trăng ko tròn ![8]

Tuy nhiên bên trên thực tiễn, bài xích văn tế này là của một người sáng tác Trung Quốc, sinh sống ở thời Tống và cõi trần sau đang được đem gán mang đến Mạc Đĩnh Chi cơ hội sau đời Tống cho tới bên trên tía thế kỷ, đang được tạo nên trở thành một mẩu truyện giai thoại, và theo gót Lê Quý Đôn thì bài xích văn còn được gán mang đến Nguyễn Đăng Cảo (1619 - ?) sinh sống cơ hội đời Tống sau 600 năm.[9]

Câu đánh đố bị tiêu diệt người[sửa | sửa mã nguồn]

Khi sứ cỗ bái biệt vua Nguyên Vũ Tông nhằm về nước, thì chúng ta đi ra câu đánh đố hiểm hóc:

Có một cái thuyền, nhập cơ với vua, thầy học tập, và thân phụ bản thân (quân, sư, phụ) bơi lội cho tới thân thiết sông chẳng may gặp gỡ sóng rộng lớn đắm thuyền. Khi ấy ngươi phía trên bờ đi ra cứu vớt, tuy nhiên chỉ rất có thể cứu vớt được một người thôi, thế thì ngươi cứu vớt ai?

Vào thời kỳ cơ, vấn đáp sai có khả năng sẽ bị tội phanh thây, chém đầu hoặc lưu hội tụ lại, làm nước Việt thất lạc nhân tài. Nhưng ông đang được trả lời:

Thần đứng bên trên bờ, thấy thuyền bị đắm, vớ nên vội vàng nhẩy xuống sông bơi lội đi ra cứu vớt, hễ thần gặp gỡ ai trước thì thần cứu vớt người ấy trước, bất kể người ấy là vua, thầy học tập hoặc thân phụ bản thân.

Cuối nằm trong ông được đi ra về.

Đền thờ Mạc Đĩnh Chi ở quê hương

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tổ tiên là Mạc Hiển Tích đỗ khoa Thái học viên năm Bính Dần đời vua Lý Nhân Tông sinh đi ra Mạc Hiển Đức, Hiển Đức sinh Hiển Tuấn, Hiển Tuấn sinh Đĩnh Kỳ. Mạc Đĩnh Kỳ sinh Mạc Đĩnh Chi.[4]
  • Mạc Đĩnh Chi sinh đi ra Mạc Cao, Mạc Cao sinh đi ra Mạc Thúy, Mạc Thúy sinh đi ra Mạc Tung, dời thanh lịch ở xã Lan Khê, thị xã Thanh Hà rồi sinh đi ra Mạc Bình, Mạc Bình lại dời thanh lịch xã Cổ Trai, thị xã Nghi Dương rồi trú bên trên cơ. Bình sinh đi ra Mạc Hịch, Mạc Hịch lấy đàn bà trưởng của Đặng Xuân người nằm trong xã, sinh được tía nam nhi, con cái trưởng là Mạc Đăng Dung, con cái loại là Mạc Đăng Đốc, con cái út ít là Mạc Đăng Quyết. Mạc Đăng Dung với mức độ khoẻ, vì thế đỗ võ cử, được sung nhập quân túc vệ, cho tới phía trên phong mang đến chức này.[5] Mạc Đăng Dung sau thực hiện vua - Mạc Thái Tổ của triều Mạc.
  • Năm 1406, căn nhà Minh xâm lăng nước Đại Ngu, Mạc Địch, Mạc Thúy, Mạc Viễn và Nguyễn Huân mạo nhận là chúng ta Mạc đều là những kẻ bất khoái trá, đón sản phẩm quân Minh, người Minh đều trao mang đến quan lại chức. Sau Mạc Thúy thực hiện cho tới Tham chính; Mạc Địch thực hiện cho tới Chỉ huy sứ; Mạc Viễn thực hiện cho tới Diêm vận sứ; Huân thực hiện cho tới Thầy chính; (Thúy, Địch, Viễn là con cháu Mạc Đĩnh Chi).[5]

Hậu duệ ở Triều Tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Trong thời hạn chuồn sứ Trung Hoa, sứ cỗ nước Việt gặp mặt rất rất thân thiết thiết với sứ cỗ nước Cao Ly. Sự tương đương yếu tố hoàn cảnh của nhị nước trước cường quốc Trung Hoa, cùng theo với tài năng của Mạc Đĩnh Chi thực hiện sứ thần Cao Ly yêu mến. Vị sứ thần Cao Ly đang được chào ông thanh lịch đùa và gả con cháu gái mang đến ông. Người thiếp này sinh được một nữ giới, và phen ông chuồn sứ loại nhị thì sinh 1 phái mạnh, kể từ cơ lập đi ra một dòng tộc ở bên kia.[10][11][12] Một hậu duệ của ông đang được tìm tới nước Việt Nam, cây viết đàm hán tự động với ông Lê Khắc Hòe. Sau cơ ông Hòe với viết lách bài xích "Người Triều Tiên chuồn buôn bán sâm là hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi", ham muốn dò xét chúng ta Mạc nhằm nhận chúng ta, đăng bên trên An Nam tập san số 4 năm 1926.[b] Sau này Vũ Hiệp thuế luyện và đăng bên trên tập san Nghiên cứu vớt Sử số 2, 1996 bên trên Thành phố Xì Gòn.

Xem thêm: nguyễn hoàng phi là ai

Chỉ dẫn[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyên Vũ Tông (1281-1311) là vua loại tía triều Nguyên, trị vì thế 1307-1311.
  2. ^ Theo tìm hiểu thêm [12] thì đề bài xích là "Trạng vẹn toàn Mạc Đĩnh Chi Có Hậu Duệ Tại Cao Ly Từ Thế Kỉ 14 Đến Nay".

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b c d Lịch triều hiến chương loại chí, Tập 1, Soạn fake Phan Huy Chú, Dịch fake Viện Sử học tập nước Việt Nam, Nhà Xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 2005, trang 264.
  2. ^ theo ghi chú của sách: khu đất thị xã Thanh Hà cũ ni nằm trong thị xã Nam Thanh, tỉnh Hải Hưng và thị xã Tiên Lăng, TP. Hải Phòng.
  3. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà xuất phiên bản dạy dỗ TP Hà Nội, 1993, phiên bản năng lượng điện tử, tr 180, 197, 200
  4. ^ a b c d e f Việt sử xài án, Soạn fake Ngô Thì Sĩ, Dịch giả: Hội nước Việt Nam Nghiên cứu vớt Liên Lạc Văn Hóa Á Châu, Nhà xuất bản: Văn Sử 1991, Chương Anh Tông Hoàng Đế
  5. ^ a b c d Đại Việt sử ký toàn thư, Soạn fake Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên..., Dịch fake Viện sử học tập nước Việt Nam, Nhà xuất phiên bản khoa học tập xã hội TP Hà Nội, 1993
  6. ^ Khi nóng sốt thì quạt đắc dụng như Y Doãn, Chu Công, Khi ngày đông giá bán rét thì xếp xó như dựa Di, Thúc Tề bị bị tiêu diệt đói
  7. ^ Ý đoạn bên trên rưa rứa bài xích của sứ Triều Tiên, nhận thêm được đoạn chữ ở sách Luận Ngữ, ý là: Ai sử dụng tớ thì tớ thực hiện, ai ko sử dụng tớ thì tớ nhằm cơ. Điều ấy chỉ mi với tớ mới mẻ đạt được thôi. Hay rộng lớn về câu này và lại được là chữ sách cổ nhân, sử dụng rất rất giắt.
  8. ^ Nguyễn Hữu Tiến. Nam Phong tập san, số 92 mon hai năm 1925.
  9. ^ Thế Anh (2009). “Thử dò xét hiểu ai là người sáng tác bài xích văn tế một công chúa”. http://www.hannom.org.vn/. Lưu trữ phiên bản gốc ngày 27 mon 10 năm 2021. Truy cập ngày 29 mon 3 năm 2021. Quản lý CS1: bot: hiện trạng URL thuở đầu ko rõ ràng (liên kết)
  10. ^ Hậu duệ kể chuyện Trạng vẹn toàn Mạc Đĩnh Chi lấy bà xã Cao Ly. doisongphapluat, 14/09/2014. Truy cập 10/02/2016.
  11. ^ Thái Doãn Hiểu. Lưỡng quốc Trạng vẹn toàn Mạc Đĩnh Chi từng thực hiện rể quý Cao Ly. Sông Hương, 14/07/2015. Truy cập 10/02/2016.
  12. ^ a b Trần Vinh. Hai giòng Họ Lý nước Việt Nam đang được vượt biên giới cho tới Đại Hàn kể từ thế kỉ 12 và 13. Tìm cho tới "Ghi chú 2". Truy cập 10/02/2016.

Sách tham ô khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đại Việt sử ký toàn thư, Soạn fake Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên,...; Dịch fake Viện sử học tập Việt Nam; Nhà xuất phiên bản Khoa học tập xã hội TP Hà Nội, 1993.
  • Việt sử xài án, Soạn fake Ngô Thì Sĩ,Dịch giả: Hội nước Việt Nam Nghiên cứu vớt Liên Lạc Văn hóa Á Châu. Nhà xuất bản: Văn Sử 1991.
  • Lịch triều hiến chương loại chí, Tập 1, Soạn fake Phan Huy Chú, Dịch fake Viện sử học tập Việt Nam; Nhà xuất phiên bản dạy dỗ, 2005.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Mạc Thúy
  • Mạc Đăng Dung

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]